Đường dây nóng: 0212.850.221

In hoa văn sáp ong trên vải của người Mông

Cập nhật: 04:34:29 29 / 10 / 2019
Lượt xem: 27

Người Mông là một trong số ít dân tộc sống trên vùng núi cao ở Việt Nam, nhiều nơi sát biên giới với Lào và Trung Quốc. Người Mông cư trú tại Sơn La là 157.253 người, chiếm 14,6% dân số toàn tỉnh và cư trú chủ yếu ở các huyện Mộc Châu, Vân Hồ, Mường La, Yên Châu, Sốp Cộp.

Gia đình người Mông theo chế độ phụ hệ, là gia đình lớn thường có từ 3 đến 4 thế hệ cùng cư trú gồm: ông bà, cha mẹ, vài cặp vợ chồng các con trai và các cháu. Gia đình người Mông thường là những gia đình đông nhất trong số các dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc. Mỗi gia đình có từ 5 đến 7 con, nhiều nơi vẫn còn gia đình có tới 12 con.

Người Mông có tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, luôn quan niệm “vạn vật hữu linh” (có nghĩa là mọi vật đều có linh hồn). Họ quan niệm con người chia thành 2 phần, một là thể xác, hai là linh hồn, hai phần này có quan hệ mật thiết với nhau. Thể xác có thể chết đi nhưng linh hồn thì sẽ mãi tồn tại ở thế giới riêng của nó. Vì vậy, người Mông cho rằng tổ tiên (những người đã khuất) luôn giám sát, chăm sóc và bảo vệ cho con cháu không bị ma ác làm hại, luôn phù hộ cho con cháu làm ăn gặp nhiều may mắn…

Người Mông có nhiều nghề thủ công truyền thống như: rèn, mộc, thêu, ghép hoa văn trên vải. Họ nổi tiếng có trang phục truyền thống cầu kỳ và đẹp, đặc biệt là chiếc váy được thêu, ghép hoa văn và in hoa văn văn sáp ong rất đặc biệt. Đối với phụ nữ Mông, chiếc váy là linh hồn, là thước đo vẻ đẹp của họ, hoa văn sáp ong trên váy Mông được coi là hình ảnh xuyên suốt và có giá trị văn hóa, tín ngưỡng sâu sắc, cần được gìn giữ, phát huy và bảo tồn.

Đầu tiên, lanh được cắt về phơi khô, đem giã cho mềm rồi mới nối. Trước khi dệt vải, sợi lanh được đem ngâm với tro bếp. Tro bếp phải là tro trắng, đun từ củi nghiến. Tro bếp càng trắng thì khi ngâm vỏ lanh sẽ càng trắng. Miếng vải có được màu trắng tinh giúp chàm bám chắc hơn khi nhuộm, vải phải được giặt, phơi cẩn thận, sau đó lu cho mặt vải bóng mịn.

          Tiếp đó là công đoạn chuẩn bị sáp ong để vẽ. Sáp ong có 2 khoảnh, màu vàng là sáp non, màu đen là lớp sáp già, bỏ hết mật rồi nấu mỗi loại một nồi khác nhau cho đến khi nóng chảy, đem đổ thành từng bát riêng. Lấy một lượng sáp đen vừa đủ, trộn đều với một lượng sáp vàng tương ứng và đặt lên bếp. Khi bắt đầu vẽ sáp lên váy thì nấu hai loại sáp này trộn với nhau để chảy ra. Khi đun sáp, luôn phải giữ lửa đều ở nhiệt độ 70-80 độ, sáp mới không bị khô.

- Dụng cụ in hoa văn sáp ong gồm: Nồi nấu sáp ong (chảo nhỏ bằng gang hoặc đựng bằng lưỡi cày); bộ bút vẽ sáp ong; dụng cụ chia cữ để vẽ hoa văn; 01 chiếc bát sứ nhỏ để miết vải; 01 chiếc bàn gỗ kê ngang tầm người ngồi, hình chữ nhật, mặt bàn được bào nhẵn, một đầu bàn đóng mấu gỗ để xách cho thuận tiện.

Bộ bút vẽ (còn gọi là thìa vẽ) ngòi bút làm bằng đồng hình tam giác được nẹp vào que tre. Bút có công dụng vẽ các loại hình hoa văn khác nhau: vẽ phác họa; vẽ đường thẳng, hoa văn sóng tròn, hoa văn khắc vạch, hoa văn chấm tròn, vẽ đa năng. Ngoài ra, còn có bút vẽ có hình trôn ốc được làm bằng lá đồng cuộn tròn thành nhiều lớp để vẽ hoa văn hình con ốc; dụng cụ vẽ hoa văn hình răng cưa thành các đường song song.

 Khi vẽ, người ta dùng chảo đun sáp ong ngay cạnh chỗ vẽ (có khi là đặt lên bếp, chậu than hoặc đặt 3 hòn đá làm bếp). Trước khi vẽ hoa văn, họ dùng chiếc bát sành miết cho mặt vải thật nhẵn, chia tấm vải thành nhiều ô cột bằng nhau, công việc vẽ hoa văn được làm liên tục, vẽ đến đâu, sáp ong khô thì cuộn lại, in khổ hoa văn tiếp theo khi nào hết khổ vải mới kết thúc.

Người vẽ luôn phải ngồi bên bếp lửa, chấm bút vào chảo sáp ong đang nóng chảy, vẽ hoa văn lên vải, phải giữ sao cho lượng sáp chảy đều, không loang lổ cho đến hết rồi mới chấm bút vào sáp để tiếp tục vẽ. Khi vẽ hoa văn hình con ốc họ dùng bút vẽ chấm vào sáp rồi in xuống như đóng dấu tròn. Người ta đếm vải chia đều thành 10 - 12 ô vuông theo chiều dài tấm vải làm váy. Đoạn hai đầu trên cạp váy và dưới đoạn nối thổ cẩm phải kẻ đường thẳng, vẽ từ dưới lên trên, đầu tiên vẽ các vạch chéo trước, chia các vạch chéo thành những cánh hoa, kẻ hình tam giác, hình trôn ốc……,

Người phụ nữ Mông Hoa vẽ hoa văn trên mảnh vải có chiều dài 5-7 m đủ để xếp ly cho một chiếc váy, rộng  tùy theo khổ vải từ 25 - 30cm. Để vẽ hoàn thành một dải vải làm thân váy người phụ nữ phải vẽ cả tuần, cả tháng, thậm chí có khi vài tháng mới xong. Nếu vẽ hoa văn cho mặt địu thì dùng tấm vải có kích thước 40cm x70 cm.

Tấm vải sau khi vẽ hoa văn bằng sáp ong hoàn tất, người ta đem đi nhuộm chàm. Khi đã nhuộm được màu ưng ý, họ phơi khô vải rồi nhúng vào nước sôi, sáp ong tan ra sẽ hiện lên các hoa văn có màu xanh lơ trên nền chàm truyền thống rất đặc biệt.

          Nghề thủ công truyền thống vẽ hoa văn bằng sáp ong được lưu truyền từ đời mẹ sang đời con. Theo họ thì: “Đã là con gái Mông khi còn ở nhà bố mẹ ai cũng phải biết trồng lanh, dệt vải, se lanh in sáp, rồi làm thổ cẩm; còn nếu không biết trồng lanh dệt vải, không biết se lanh thì người phụ nữ đấy chưa phải là người phụ nữ Mông”.

Những sản phẩm đồ vải như: váy áo, thắt lưng, khăn quấn đầu, xà cạp, quả Pao... đều được thêu, trang trí bằng hoa văn sáp ong tạo nên sự linh hoạt, khác biệt của người Mông và bản sắc riêng biệt không hề lẫn lộn với các kiểu trang trí của các dân tộc khác.

 

 

Chiếc váy Mông in hoa văn sáp ong của người Mông Đen (bản Co Tràm, xã Lóng Luông, huyện Vân Hồ)

Lường Ngọc Ánh – phòng Nghiệp vụ Bảo tồn – Bảo tàng

 

 


Các tin khác:
Gùi Dân tộc Khơ Mú (03/12/2019 09:57)

Thống Báo

Liên Kết Website

Video - Sự Kiện

Không có video - Upload lại link

Thống Kê

Hôm nay : 18
Hôm qua : 18
Tháng này : 290
Tổng truy cập : 21429
Đang trực tuyến : 1