Đổi mới, nâng cao công tác trưng bày Vấn đề cấp thiết trong hoạt động chuyên môn của Bảo tàng tỉnh hiện nay

         Trải qua hơn 30 năm xây dựng và phát triển, hoạt động của Bảo tàng Sơn La gắn liền với công tác bảo vệ và phát huy giá trị di tích Nhà tù Sơn La. Sự kết hợp đó tạo cho thiết chế bảo tàng ở Sơn La hiện nay khác với nhiều địa phương khác trong cả nước. Chính vậy mà nhiều năm qua, trong khi một số bảo tàng cấp tỉnh trong tình trạng vắng khách, thì Bảo tàng Sơn La vẫn đón một lượng lớn khách tham quan, trung bình hơn 200.000 lượt mỗi năm. Tuy nhiên qua khảo sát lấy ý kiến của khách tham quan, đa số khách đều cho rằng đến Bảo tàng Sơn La chủ yếu để tìm hiểu về di tích Nhà tù Sơn La, thăm cây đào Tô Hiệu nhiều hơn là để tham quan các bộ sưu tập hiện vật trong bảo tàng. Nguyên nhân, một phần do chúng ta chưa có nhà bảo tàng (đang tận dụng không gian của di tích nhà tù Sơn La để trưng bày), công tác truyền thông, maketing còn yếu, nhất là phương pháp trưng bày cũ, lạc hậu, thiếu hấp dẫn.

Hiện nay, Bảo tàng Sơn La đang thực hiện 2 loại hình trưng bày, đó là là trưng bày cố định và triển lãm lưu động phục vụ các nhiệm vụ chính trị.

Thứ nhất về trưng bày cố định:
Bảo tàng có 3 phòng trưng bày chuyên đề giới thiệu về thời kỳ tiền, sơ sử Sơn La, Bác Hồ với nhân dân các dân tộc Sơn La và đặc trưng văn hóa các dân tộc Sơn La, ngoài ra còn có phòng trưng bày chuyên đề tại di tích Nhà tù Sơn La và nhà trưng bày di sản văn hóa vùng lòng hồ thủy điện Sơn La (Mường La). Trong đó ngoại trừ nhà trưng bày di sản vùng lòng hồ được xây dựng mới từ năm 2008, các phòng trưng bày còn lại được xây dựng từ năm 1994-1997, trên cơ sở cải tạo 1 phần khu Trại lính khố xanh thuộc hạng mục di tích Nhà tù Sơn La. Đặc điểm chung của các phòng trưng bày là không gian chật hẹp, thiết kế đơn giản chưa phù hợp với nội dung. Nội dung trưng bày cũ, chủ yếu tập trung vào việc giới thiệu các bộ sưu tập hiện vật theo tiến trình lịch sử), trưng bày theo các bài đã được chuẩn bị sẵn, thiếu sự tương tác đa chiều với khách tham quan. Giải pháp mỹ thuật không còn phù hợp với các thiết bị chiếu sáng dân dụng (đèn sợi đốt, huỳnh quang...). Hiện vật trưng bày chưa thực sự tiêu biểu để lôi cuốn khách tham quan như các hiện vật độc bản, quý hiếm, bảo vật quốc gia.

Thứ hai về trưng bày lưu động:
Bên cạnh hình thức trưng bày thường xuyên cố định, Bảo tàng tỉnh thường xuyên được giao tổ chức các cuộc triển lãm lưu động, chủ yếu phục vụ các nhiệm vụ chính của tỉnh, ngành giao. Nếu như trưng bày thường xuyên giới thiệu nội dung tổng thể, khái quát theo đề cương chính trị được phê duyệt thì triển lãm lưu động có thể khai thác một khía cạnh chuyên sâu nào đó mà trưng bày thường xuyên không đáp ứng được. Vì vậy, hình thức trưng bày này thể hiện tính đa dạng, thường xuyên đổi mới, từng bước đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng công chúng khác nhau. Hình thức triển lãm lưu động hiện nay cơ bản đơn vị thực hiện tốt, phục vụ kịp thời có hiệu quả các nhiệm vụ chính trị được giao, thu hút khách tham quan. Tuy nhiên hình thức này có hạn chế đó là diễn ra trong thời gian ngắn, bất tiện trong việc lắp ghép, di chuyển, chủ yếu là triển lãm tư liệu ảnh. Phương pháp thủ công theo kiểu cắt dán “cổ truyền” do đó tính hấp dẫn chưa cao.

          Trong tời đại 4.0, tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật khiến cho nhu cầu hưởng thụ văn hóa của công chúng ngày càng cao. Đổi mới công tác trưng bày là một vấn đề cấp thiết đối với hệ thống bảo tàng trong cả nước và Bảo tàng Sơn La nói riêng.

         Trên cơ sở bề dày lịch sử truyền thống, đặc trưng văn hóa của các dân tộc tỉnh Sơn La là nền tảng vững chắc để bảo tàng bảo đảm về nội dung trưng bày. Phương pháp trưng bày hiện đại là sự kết hợp của ba yếu tố: Khoa học, Nghệ thuật, và Công nghệ. Nghĩa là phải có chủ đề, nội dung rõ ràng; trưng bày đẹp từ cách thiết kế, sắp đặt, phối cảnh, màu sắc, ánh sáng giúp cho con người thấy dễ chịu và hứng khởi khi xem. Công nghệ là yếu tố rất quan trọng nhằm hỗ trợ cho nội dung trưng bày, với việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật.  Để làm được điều đó, vấn đề đặt ra là:

          Một là, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ công tác trưng bày, từ khâu nghiên cứu, sưu tầm đến hình thành ý tưởng tổ chức trưng bày theo từng lĩnh vực khoa học. Đẩy mạnh đào tạo ngoại ngữ, trình độ công nghệ thông tin cho cán bộ chuyên môn của đơn vị. Đồng thời, mở rộng quan hệ hợp tác, phối hợp với các bảo tàng, ban quản lý di tích đầu ngành trong hệ thống để thúc đẩy việc giao lưu học tập kinh nghiệm, tiếp xúc với các chuyên gia… nhằm thay đổi nhận thức, tư duy cách làm bảo tàng của cán bộ chuyên môn.

          Hai là đổi mới tư duy trưng bày, nghĩa là phải thoát khỏi cách trưng bày cũ theo tiến trình lịch sử, áp đặt thông tin, trưng bày hiện đại phải đi từ nhu cầu, thị hiếu của khách tham quan. Muốn vậy phải tổ chức khảo sát, lấy ý kiến của công chúng. Nếu không đổi mới về tư duy sẽ không có đổi mới về trưng bày mà chỉ là sự làm lại, chắp vá cho trưng bày hiện tại.

          Ba là cần làm tốt công tác nghiên cứu, sưu tầm hiện vật, đây là 2 khâu mở đầu có vai tròng quan trọng, đặt nền móng cho các hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng. Muốn trưng bày tốt, hấp dẫn khách tham quan, thì hiện vật phải tiêu biểu, thông tin phong phú, gây xúc động ngườ xem. Cần phải bám sát vào hiện vật, nhóm hiện vật để xây dựng thiết kế định hướng trong trưng bày. Để làm được điều trên, trước hết phải có bước kiểm kê, đánh giá từng hiện vật hiện đang có và định hướng sưu tầm bổ sung. . 

          Bốn là nên tạo lập không gian để tổ chức các cuộc trưng bày theo chuyên đề trong khoảng thời gian ngắn 1-2 năm, và được thay đổi thường xuyên để khách tham quan đến bảo tàng luôn cảm thấy mới. Làm sao khi nhắc đến bảo tàng, công chúng thường nghĩ tới một địa điểm không chỉ có kiến trúc đẹp, mà còn là nơi trưng bày đưa tới nhiều điều thú vị. Nhằm phát huy vai trò là cơ quan thông tin đa chức năng, trong đó chức năng thông tin là quan trọng nhất, ngoài ra, còn có chức năng giáo dục và chức năng giải trí.

          Năm là vấn đề về kinh phí, để làm được những vấn đề trên chốt lại phải có nguồn kinh phí thỏa đáng để xây dựng nhà bảo tàng tổng hợp xứng tầm, phát huy tốt giá trị di sản của tỉnh.

         Đổi mới trưng bày góp phần nâng cao hiệu quả công tác truyền thông, quảng bá của bảo tàng, đồng thời là giải pháp quan trọng thu hút khách tham quan. Qua đó, khẳng định vai trò của bảo tàng mình trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nói riêng và đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội.

Không gian trưng bày 07 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của tỉnh Sơn La

Phòng trưng bày Tiền sử - sơ sử Sơn La

Bảo tàng tỉnh phối hợp Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch tổ chức triển lãm ảnh
“Bác Hồ với nhân dân các dân tộc Tây Bắc” tại huyện Yên Châu” nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Bác Hồ về thăm Tây Bắc
(07-5-1959-07/5/2019)

Phạm Văn Tuấn – Phòng Nghiệp vụ Bảo tồn Bảo tàng