XÀ TÍCH ( SỎI PỤAK, SỎI TĂNGK ) DÂN TỘC THÁI

          Từ trước đến nay, trang phục của đồng  bào dân tộc Thái được ca ngợi bởi sự đơn giản, duyên dáng và thanh lịch, nhưng ít ai biết được, để có bộ trang phục “ hút hồn” như vậy, người dân đã phải khéo léo kết hợp từng chi tiết để tạo nên hình ảnh của những cô gái Thái rất riêng.

         Nói đến trang phục của của người Thái thì không thể không nhắc đến các đồ trang sức đeo trên người như vòng cổ, vòng tay, hoa tai, trâm cài tóc, xà tích và cả cúc bướm…

         Xà tích là một trong những đồ trang sức giành cho phụ nữ dân tộc Thái. Thông thường trong lễ tết, hội hè, ngày cưới, người phụ nữ  đều đeo xà tích. Đeo xà tích trước hết để đáp ứng nhu cầu làm đẹp, thể hiện sự giàu có của những người phụ nữ dân tộc Thái vì trước đây xà tích đều được chế tác bằng bạc trắng. Ngày nay ngoài thị trường có bán những bộ xà tích được làm bằng xanh căng hoặc những chất liệu khác.

Dây xà tích của dân tộc Thái, tỉnh Sơn La

          Một bộ xà tích  gồm từ 2 dây trở lên đến 5,6 dây dài do tùy từng gia đình có điều kiện. Xà tích để đeo vòng quanh ngang hông kèm theo là một chùm xà tích ngắn có treo kèm với hình con cá, con chim, hình quả chuông tròn, hình ống đựng vôi ăn trầu hay hình móng vuốt hổ... ( Hình con cá tượng trưng cho sông suối, hình con chim tượng trưng cho trời, hình móng vuốt hổ tượng trưng cho rừng núi… Thể hiện sức mạnh của trời đất mang đến sự may mắn xua đuổi tà ma). Cũng với bộ xà tích ấy người đeo đính hai đầu tròn cùng một chỗ đeo buông xuôi theo chiều dọc trông cũng thướt tha mềm mại.

Hình ảnh cô gái Thái trong trang phục dân tộc đã để lại rất nhiều ấn tượng đẹp trong lòng du khách thập phương

          Khi đeo bộ xà tích đã góp phần làm tôn thêm vẻ đẹp uyển chuyển dịu dàng và sang trọng trong bộ trang phục truyền thống của người phụ nữ Thái, khi di chuyển những chùm xà tích nhỏ trạm vào nhau tạo ra một thứ âm thanh rộn ràng theo nhịp mỗi bước đi của người đeo nghe rất vui tai, nhất là khi những cô gái Thái tham gia điệu múa xòe hay tham gia trong những điệu múa hội.  

          Xà tích thường được ông bà cha mẹ tặng cho con, cháu hay làm của hồi môn cho con khi đi lấy chồng. Ngoài ra xà tích cũng là vật được gia đình nhà trai đem tặng con dâu cùng những lễ vật khác nhân ngày cưới.

          Trước đây xà tích do những người thợ trạm bạc của địa phương tự chế tác bằng phương thức thủ công truyền thống hết sức tỉ mỷ. Ngày nay xà tích thường làm bằng máy tiện công nghiệp với chất liệu bạc hay xanh căng mịn và đẹp nhưng cũng được mọi người rất ưa dùng, Bởi về ý nghĩa xã hội nhân văn cũng như để phục vụ đời sống văn hóa vật chất cũng như tinh thần, cho đến nay xà tích vẫn là một thứ trang sức không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc Thái

       Đối với người già họ cũng chuẩn bị cho mình một bộ xà tích ưng ý để khi về với tổ tiên sẽ được đưa cho " khươi cốc" ( là người được chọn để đưa linh hồn người chết lên mường trời ) đeo cùng với những lễ vật khác. Có như vậy linh hồn người chết mới siêu thoát được dễ dàng ở nơi chín suối.   

Hoàng Thị Hằng Nga - Phòng Nghiệp vụ Bảo tồn Bảo tàng