Chiếc địu trong đời sống đồng bào Thái Sơn La

        Người Thái có nghề dệt truyền thống phát triển và mang đậm bản sắc dân tộc. Sản phẩm của nghề dệt rất phong phú như vải, quần áo, chăn, đệm, địu... Ngoài yếu tố về vật chất thì sản phẩm dệt còn mang yếu tố tinh thần, tâm linh sâu sắc như: Dùng để làm đẹp, đánh giá tài năng, đức tính của phụ nữ Thái, sự giàu nghèo trong mỗi gia đình người Thái. Trang phục, vải vóc còn được dùng làm quà tặng, của hồi môn cho con gái khi về nhà chồng... Trong những sản phẩm đó thì chiếc địu là vật không thể thiếu trong mỗi gia đình người Thái. Địu là sản phẩm của nghề dệt, dùng để địu trẻ con, địu còn là quà tặng của bà ngoại, các bà cô cho cháu, là tình cảm của cha mẹ dành cho con cái.

Em bé nằm trong địu theo bà lên nương

         Từ khi những đứa trẻ còn nằm trong bụng mẹ, người phụ nữ dân tộc Thái đã tự tay dệt cho con cháu mình những tấm địu đẹp nhất, chắc chắn nhất để sau này nâng đỡ, bế bồng chúng. Qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái, chiếc địu sẽ được dệt từ những tấm vải bông được nhuộm chàm, trang trí thêm bằng vải khít nhiều màu sắc với kết cấu chiều dài, chiều rộng tùy theo sở thích của người dùng, sao cho khi địu trẻ được thoải mái và chắc chắn. Hai dây địu dài sải rộng hình cánh dơi. Thân địu ở giữa được ghép bằng độ rộng của khổ vải thái (khoảng 40cm) và cũng là độ rộng của 2 đầu sải vải bổ chéo. Địu được chia thành 2 phần đó là dây địu (sai là) và mặt địu (nả là).

         Mặt địu được đặt đằng sau lưng đứa trẻ để lộ phần trang trí ra phía ngoài khi địu. Mặt địu có phần tua rua ở phía trên gọi là "lạp là" phần dưới cùng gọi là "tiếu là" chính là phần đỡ mông đứa trẻ trên lưng mẹ. Phần tua rua phía trên (lạp là) được ghép bằng nhiều mảnh vải gấp hình mũi tên rất nhiều màu sắc nhỏ, đó là phần làm tô điểm của chiếc địu. Phần mặt địu (nả là) thường thêu hình quả trám, hoặc hoa mướp, hoa bầu... Hai bên cạnh sườn của mặt địu cũng được trang trí đường viền màu sắc đẹp mắt. Ở giữa là vải khít dọc theo thân địu thẳng đứng. Hai bên sải dây được viền bởi vải đa sắc màu sặc sỡ. Sự đa sắc màu của vải khít cùng với những đường viền răng cưa quanh dây địu tượng trưng cho 8 tia nắng, 9 tia mưa (theo quan niệm của người dưới xuôi là 7 sắc cầu vồng) nó là sự kết hợp hài hòa tượng trưng cho trời, đất, mây, mưa, sấm chớp, cây cỏ cùng hoa lá và ánh nắng mặt trời... trông thật đẹp mắt. Điều đó còn thể hiện sự pha màu khéo léo cùng với tính nghệ thuật thẩm mỹ của người thiết kế chiếc địu.

Mặt địu (nả là)

        Thường thì khi những đứa trẻ đầy tháng, người Thái sẽ sử dụng địu để địu trẻ. Khi địu, họ đặt trẻ trên lưng hoặc trước ngực, hai chân để sang hai bên trong tư thế ngồi, địu trùm từ cổ xuống qua mông trẻ, một đầu của dây địu đặt ở trên vai bên phải, đầu còn lại để dưới cánh tay bên trái, sau đó cột lại thật chặt. Cách địu này giúp trẻ được bọc chắc chắn vào người địu. Người Thái sử dụng địu mọi lúc, mọi nơi và dùng nhiều nhất vào giai đoạn trẻ từ 1 đến 2 tuổi. Khi những đứa trẻ lớn lên đến tầm 4, 5 tuổi, chiếc địu sẽ không được sử dụng nữa. Nếu chiếc địu còn tốt, họ sẽ dùng để địu cho đứa trẻ sau hoặc cất  làm vật kỷ niệm của gia đình, để nhắc nhở con cháu luôn nhớ về cội nguồn của mình.

        Trong cuộc sống vất vả thường ngày, nhờ có chiếc địu mà các bà, các mẹ có thể vừa trông con, vừa rảnh tay để làm việc, từ những việc nhẹ nhàng như giặt giũ, dệt vải, nấu cơm đến những việc nặng nhọc như lấy củi, giã gạo, làm nương rẫy… Hình ảnh những bà mẹ địu con trên lưng là một hình ảnh đẹp của tình mẫu tử thiêng liêng, cao cả. Ở trong tấm địu ấm áp, những đứa trẻ đều rất ngoan ngoãn, ít khi quấy khóc và dễ dàng chìm sâu vào giấc ngủ. Không chỉ các bà các mẹ mới địu trẻ, kể cả những người đàn ông như: ông, bố, chú, bác hay anh chị em trong gia đình cũng sử dụng chiếc địu như một vật thân thuộc để địu những đứa trẻ.