Ngã ba Cò Nòi đã đi vào lịch sử như một mốc son khắc ghi thời kỳ chiến đấu oanh liệt của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam trong cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, ngã Ba Cò Nòi là điểm tập kết, trung chuyển lớn nhất cho chiến trường Điện Biên Phủ. Bộ Chỉ huy quân Pháp khẳng định đây là “tử huyệt” của tuyến cung cấp hậu cần chiến dịch và quyết  tâm ngăn chặn, cắt đứt. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ghi lại trong hồi ký của mình: “Ngã ba Cò Nòi là một cửa ải, tất cả những người ra trận đều phải vượt qua”.

Với tinh thần cả nước phục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ, có những người lính TNXP tham gia chiến đấu, vận chuyển lương thực, phá đá mở đường, phá bom nổ chậm dũng cảm làm nhiệm vụ, đảm bảo mạch máu giao thông vẫn chảy đều trên tuyến lửa, có người gửi lại ước mơ, tuổi thanh xuân nơi chiến trường, có người may mắn được trở về, được sống trong hòa bình và tiếp tục cống hiến sức lực, trí tuệ cho công cuộc xây dựng đất nước.

 Những câu chuyện phá bom, mở đường như được sống lại khi những người lính già, cựu TNXP, từng góp phần viết lên trang sử hào hùng của dân tộc và những người đã được suy tôn là "Vua phá bom” được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân là TNXP trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Một trong 4 “Vua phá bom” năm xưa chính là Anh hùng Cao Xuân Thọ. Ông sinh năm 1926, quê hương tại xã Hoàng Giang, Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Cao Xuân Thọ sớm tham gia cách mạng, gia nhập TNXP để cống hiến trí tuệ, sức lực, tài năng cho sự nghiệp chiến đấu, giải phóng dân tộc.

          Để chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, năm 1953 Đoàn TNXP được thành lập với mật danh: Đoàn X-P. Đội phá bom nổ chậm cử Cao Xuân Thọ làm đội trưởng Đại đội 404. Đội của ông phụ trách phá bom, thông đường tại Ngã ba Cò Nòi. Đây là ngã ba nối liền Đường 13 từ Yên Bái lên Điện Biên và đường 41 (tức đường Quốc lộ 6), đây là tuyến đường huyết mạch nối thông đồng bằng Bắc Bộ, Chiến khu Việt Bắc và Khu IV với chiến trường Điện Biên Phủ, chính vì thế đây chính là con đường độc đạo lên Điện Biên Phủ. Nếu quân ta để ngã ba này bị tắc thì không thể vận chuyển được xe, pháo, lương thực, đạn dược, vũ khí cho chiến dịch. Nơi đây đã trở thành “điểm đỏ” để thực dân Pháp bắn phá ác liệt nhất, nhằm chặn đứng và phá tan huyết mạch giao thông của quân và dân ta, hàng ngày tại đây chúng đã ném khoảng 69 tấn bom  xuống để cày xới phá hủy. Nhưng dưới làn mưa bom của địch, các lực lượng vũ trang, TNXP đã dũng cảm bám trụ. Nhiều lúc Cao Xuân Thọ cùng các chiến sĩ trong Đội phá bom 404 còn chưa phá xong loạt bom nổ chậm vừa rải, quân địch đã tiếp tục thả bom mới xuống. Bom chồng bom thi nhau phát nổ, khói lửa ngập trời, núi rừng rung chuyển, đất đá văng khắp nơi, hòa lẫn trong đó không ít xương máu của các chiến sỹ TNXP mở đường. Chỉ trong vòng 3 tuần, Cò Nòi không còn màu xanh, đất đá bị xới lên tơi tả, cả một vùng đất bị tan hoang, đường nham nhở, đi lại vô cùng khó khăn. Không những thế, quân địch thả rất nhiều loại bom khác nhau, khiến cho nhiệm vụ phá bom, thông đường càng trở nên vô cùng phức tạp và nặng nề.

           “Ban đầu, khi mới vào trận, tôi chưa hiểu nhiều về loại bom nổ chậm, có lần đã bị bom nổ và vùi lấp. Sau 42 phút, đồng đội mới đào lên được, may mắn còn sống nhưng lần đó tôi đã bị mất 3 đốt xương sống” Anh hùng Cao Xuân Thọ kể lại.

          Dù nguy hiểm và khó khăn, Cao Xuân Thọ cùng những người đồng đội vẫn quyết tâm ngày đêm bám đường, phá hủy hết bom đảm bảo tuyến đường thông suốt để quân ta tiến vào Điện Biên Phủ. Đội trưởng Cao Xuân Thọ vừa chỉ huy vừa trực tiếp phá bom, thu gom được hơn 100 quả bom các loại. Đặc biệt đơn vị đã 4 lần làm lễ truy điệu sống Cao Xuân Thọ trước khi ra trận.

          Tháng 3/1954, trong một lần cùng đồng đội phá quả bom nằm dưới suối sâu cách đường ngầm Tà Vài 4m, Cao Xuân Thọ đã mưu trí, để có thể lặn sâu, trong thời gian dài, ông đã áp dụng kinh nghiệm của người dân miền biển, ông uống 3 bát nước mắm rồi lặn xuống, một lúc sau ông phát hiện quả bom nằm ở khe đá. Trước khi lặn, Cao Xuân Thọ đã lấy dây rừng buộc vào lưng và dặn anh em, khi ông ốp được bộc phá vào ngòi, dòng dây cháy chậm xong sẽ giật dây ba lần để đồng đội kéo lên bờ. Sau những phút giây nín thở chờ đợi, đồng đội đã vỡ òa niềm vui khi thấy dây được giật liền ba lần. Ông được kéo lên và chỉ sau 20 phút kích nổ, một tiếng nổ vang trời, cột nước cao hàng chục mét. Nhìn thấy Cầu Tà Vài được thông đường, thông xe an toàn Cao Xuân Thọ quên đi cái lạnh, quên cả hiểm nguy mà mình vừa trải qua, chỉ còn lại một niềm vui khó tả đang dâng trào trong lòng người chiến sĩ phá bom dũng cảm.

          Dù Cao Xuân Thọ và đồng đội hiếm khi được mặc bộ trang phục khô ráo, chân tay lúc nào cũng lở loét, miệt mài làm nhiệm vụ phá bom, thông đường của mình, nhưng “những anh hùng cảm tử” đó chưa một lần hối hận vì đã chọn công việc này. Với Cao Xuân Thọ, được đóng góp công sức, góp phần làm nên chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy khắp thế giới là một niềm vinh dự to lớn.

          Với những chiến công của mình, ông đã 4 lần vinh dự được gặp Bác Hồ, được Bác trực tiếp gắn Huân chương Lao động hạng Ba và 3 lần được tăng Huy hiệu của Người. Ông là chiến sĩ thi đua tham dự Đại hội liên hoan anh hùng, chiến sĩ thi đua công nông binh toàn quốc lần thứ hai ngày 7/7/1958. Năm 2014, ông Cao Xuân Thọ là một trong 3 người được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vì những công lao của ông góp phần làm nên chiến thắng lừng lẫy Điện Biên Phủ năm 1954.

          Để lại những năm tháng thanh xuân ở chiến trường, con đường đi đến Chiến dịch Điện Biên Phủ được xây đắp bằng biết bao xương máu, mồ hôi và nước mắt của những chiến sỹ, lực lượng TNXP. Tất cả họ đều là những anh hùng, cùng chung lý tưởng, sẵn sàng hi sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc. Cuộc sống đổi thay, dấu vết xưa còn lại không nhiều, chỉ những ký ức đầy gian lao và tự hào thì còn mãi, đối với ông Cao Xuân Thọ những kí ức về một thời bom lửa vẫn cứ chảy mãi một dòng vô tận.

Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Cao Xuân Thọ

(Ảnh: Di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi)

Anh hùng Cao Xuân Thọ (ngoài cùng bên phải) tại Đại hội liên hoan anh hùng, chiến sĩ thi đua công nông binh toàn quốc lần thứ hai ngày 7/7/1958

(Ảnh: Di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi)

Tài liệu tham khảo:

Lưu Trinh (2014). “5 cựu TNXP được phong tặng Anh hùng LLVT nhân dân”, Báo điện tử Tiền Phong, Số ra ngày 17/10/2014.

“Những tấm gương anh hùng của Lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam”, Nhà Xuất bản Thanh niên, Hà Nội, tháng 7/2015.