Đường dây nóng: 0212.3850221

Công tác kiểm kê, bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Sơn La

Cập nhật: 06:44:47 03 / 06 / 2024
Lượt xem: 608
CÔNG TÁC KIỂM KÊ, BẢO QUẢN TẠI BẢO TÀNG TỈNH SƠN LA

Công tác bảo quản hiện vật được Hội đồng Quốc tế bảo tàng (ICOM) nhận định “Một trong những trách nhiệm mang tính đạo đức nghề nghiệp thiết yếu đối với các nhân viên bảo tàng là phải thực thi một chế độ chăm sóc và bảo quản thích hợp với các sưu tập hiện hữu của bảo tàng, những sưu tập mà bảo tàng vừa tiếp nhận và cá nhân những hiện vật mà bảo tàng và nhân viên đó chịu trách nhiệm quản lý”.

Viên chức bộ phận Kiểm kê - Bảo quản đang kiểm kê hiện vật

Kiểm kê, bảo quản là một công việc mang tính chất liên tục, nhằm duy trì hiện trạng và kéo dài tuổi thọ, hạn chế đến mức thấp nhất sự hư hỏng đối với hiện vật, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa quý giá của dân tộc. Hiện vật trong kho Bảo tàng tỉnh Sơn La hiện nay đa dạng, phong phú về chất liệu, loại hình, do vậy để công tác kiểm kê, bảo quản hiện vật đạt hiệu quả cao nhất đòi hỏi viên chức làm công tác kiểm kê, bảo quản phải được đào tạo đúng chuyên môn nghiệp vụ, có đức tính kiên trì, cẩn thận, lòng nhiệt tình, say mê nghề nghiệp, không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, áp dụng công nghệ bảo quản mới phục vụ công tác bảo quản.

Kiểm kê hiện vật bảo tàng là một trong 6 khâu hoạt động nghiệp vụ then chốt của bảo tàng. Đó là hoạt động nhằm khẳng định và đảm bảo tính khoa học, tính pháp lý cho một hiện vật. Bảo tàng muốn đáp ứng được những nhiệm vụ cơ bản của mình như: nghiên cứu, bảo quản, giáo dục và hoạt động văn hóa thì phải có một số lượng lớn hiện vật gốc và những hiện vật này phải được nghiên cứu, sắp xếp một cách khoa học nhằm thuận tiện cho công tác bảo quản và những công tác khác. Đó là mục đích mà công tác kiểm kê hướng tới.

Bảo tàng tỉnh Sơn La hiện đang lưu giữ hơn 23 ngàn tư liệu hiện vật, phong phú về loại hình và đa dạng về chất liệu, có niên đại từ thời Tiền - Sơ sử cho đến Cận - Hiện đại. Các hiệt vật đều được ghi chép đầy đủ những dữ liệu về hiện vật như kích thước, màu sắc, hình dáng, chất liệu. Và điều quan trọng nhất là đánh số cho hiện vật để mỗi hiện vật có một số ký hiệu riêng biệt.

Hiện vật mới được sưu tầm về khi có đầy đủ hồ sơ và sau khi thông qua hội đồng khoa học xét chọn hiện vật sẽ được nhập kho bảo tàng. Sau khi nhập kho bộ phận kiểm kê sẽ tiến hành đánh số, đăng ký hiện vật vào sổ kiểm kê bước đầu. Sau đó sẽ tiến hành đăng ký vào sổ phân loại theo chất liệu khác nhau. Hệ thống các loại sổ như: Sổ kiểm kê, Sổ phân loại, Sổ bảo quản theo chất liệụ có ghi chép đầy đủ, rõ ràng đủ nội dung. Hiện tại, hiện vật của Bảo tàng tỉnh Sơn La bao gồm các loại chất liệu: Đồ mộc (các hiện vật được làm từ mây, tre, gỗ...); đồ vải (các hiện vật làm từ vải, sợi...); đồ kim loại (các hiện vật làm từ sắt, đồng...); đồ gốm sứ (các hiện vật làm từ đất nung, sành sứ, gốm...); hiện vật giấy; hiện vật đồ đá; hiện vật là phim, ảnh.

Tất cả các hiện vật trên đều được đánh số theo mẫu chung của Cục di sản hướng dẫn. Trên mỗi hiện vật có ký hiệu tên bảo tàng, số kiểm kê và số phân loại. Việc đánh số và ghi ký hiệu kiểm kê cho các hiện vật có một vị trí quan trọng trong công tác kiểm kê của bảo tàng nói riêng, cũng như mọi hoạt động của các khâu công tác khác nói chung.

Lập phiếu hiện vật: Trong phiếu hiện vật ghi đầy đủ thông tin về hiện vật từ kích thước, hình dáng, màu sắc, chất liệu, tình trạng hiện vật. Và quan trọng hơn hết là việc mô tả chi tiết về hiện vật, việc này giúp làm sáng tỏ ỹ nghĩa, công dụng của hiện vật trong đời sống hằng ngày. Công tác này nhằm giúp công tác kiểm kê, bảo quản, di chuyển hiện vật được khoa học, thuận lợi và phục vụ đắc lực công việc nghiên cứu, trưng bày.

Ngoài việc lập danh mục hiện vật theo loại hình hiện vật, bộ phận kiểm kê của bảo tàng còn lập danh mục hiện vật theo từng chất liệu để thuận tiện theo dõi. Hồ sơ hiện vật đều được lưu giữ đầy đủ, khoa học giúp cho việc tìm kiếm thông tin hiện vật nhanh chóng.

Song song với công tác kiểm kê thì công tác bảo quản hiện vật cũng có vai trò hết sức quan trọng. Công tác bảo quản thường xuyên là công tác mang tính chất cần thiết, nhằm loại bỏ những tác nhân gây hại như là bụi bẩn, côn trùng, nấm mốc, nhằm kéo dài tuổi thọ, phòng tránh xuống cấp cho hiện vật. Với môi trường, nhiệt độ mang tính chất khí hậu nhiệt đới gió mùa như nước ta, nếu không tiến hành công tác bảo quản thường xuyên, hiện vật sẽ bị xuống cấp nhanh chóng và khó có thể khắc phục được.

Nhận thức hiện vật là “xương sống” cho mọi hoạt động của bảo tàng, là tiêu chí để phân loại các bảo tàng. Trong những năm vừa qua, công tác bảo quản hiện vật tại Bảo tàng tỉnh Sơn La luôn được coi trọng và được xem là một trong những hoạt động nghiệp vụ hàng đầu của đơn vị. Công tác bảo quản hiện vật của bảo tàng tỉnh Sơn La được thực hiện sau khi đã tiến hành công tác kiểm kê.

Các hiện vật mới, được sưu tầm từ các nguồn khác nhau: qua khai quật khảo cổ, mua, hiến tặng…Tất cả các hiện vật trước khi nhập về kho chưa được bảo quản trị liệu. Vì vậy, nếu không được bảo quản kịp thời sẽ dẫn đến tình trạng hiện vật bị hư hại, xuống cấp trầm trọng, ảnh hưởng đến tuổi thọ hiện vật.

Đối với những hiện vật mới sưu tầm về, viên chức làm công tác bảo quản phải khảo sát, nghiên cứu, hiện vật phải được đánh giá đúng tình trạng, chất liệu hiện vật, xác định đúng các loại hóa chất dự kiến sử dụng bảo quản, đưa ra phương pháp bảo quản phù hợp, lập danh mục và tiến hành các bước bảo quản đảm bảo đúng quy trình, khoa học... Trước tiên làm vệ sinh cơ học, nếu các hiện vật dễ bị oxi hoá như hiện vật chất liệu sắt, sẽ được tiến hành thêm các bước quyét hóa chất tẩy rỉ không sơn, rồi mới đặt lên giá, tủ để tránh oxy hóa, vi khuẩn, nấm mốc lây lan từ bên ngoài xâm lấn đến hiện vật đã được bảo quản.

Tiến hành các biện pháp bảo quản với hiện vật đã nhập kho:

- Chống ẩm:

+ Thông gió: Cán bộ làm công tác bảo quản hàng ngày mở cửa để thông gió tự nhiên chống ẩm cho hiện vật. Khi mở cửa thông gió không để bụi, côn trùng, khí độc, ánh sáng...lọt thêm vào kho.

+ Dùng máy hút ẩm, máy điều hòa không khí để đảm bảo độ ẩm phù hợp với từng chất liệu hiện vật. Phải luôn luôn duy trì chế độ thông gió, chế độ nhiệt độ - độ ẩm tối ưu cho môi trường bảo quản hiện vật.

- Chống nấm mốc:

+ Để phòng nấm mốc phát sinh cán bộ làm công tác bảo quản thường xuyên quét, lau chùi, vệ sinh hiện vật, các phương tiện bảo quản và kho tàng.

+ Khi phát hiện thấy nấm mốc, phải cách ly ngay hiện vật đó và áp dụng các biện pháp chống nấm mốc.

+ Không đưa trực tiếp hóa chất diệt nấm mốc vào hiện vật, mà phải phun, quét, chải chất chống nấm mốc vào bìa, cặp, hộp, giá đựng hiện vật.

+ Các hóa chất chưa được kiểm nghiệm mức độ an toàn cho hiện vật, tuyệt đối không được dùng cho hiện vật.

Viên chức bộ phận Kiểm kê - Bảo quản đang bảo quản hiện vật

Hiện vật chất liệu kim loại như đồ đồng, sắt rất dễ bị ôxy hóa. Hiện vật sắt là hiện vật khó bảo quản và lưu giữ nhất, qua thời gian thường bị rỉ nặng, bong thành nhiều lớp, chỉ còn lại lớp lõi mỏng, 3 đến 4 tháng cán bộ bảo quản phải tiến hành bổ sung hóa chất tránh hiện vật bị khô, giòn, nứt, gẫy, phủ màng bảo vệ Paraloid B72 + Axeton.

Đối với hiện vật chất liệu đá và nhóm hiện vật chất liệu gốm, sành, sứ, quy trình bảo quản có đơn giản hơn, chỉ cần vệ sinh sạch sẽ và phủ hóa chất bảo vệ.

Nhóm hiện vật giấy, vải trước khi bảo quản phải làm vệ sinh sạch sẽ hiện vật, nếu hiện vật giấy có dư lượng axit phải được khử axit, sau đó mới là phẳng, tiến hành diệt trừ nấm mốc và vi khuẩn gây hại…Hiện vật sau khi được bảo quản phải được để phẳng, giữa các hiện vật có một lớp giấy trung tính, để bảo quản được lâu dài.

Sau khi hiện vật được tạo bao bì bảo quản cẩn thận qua các bước thì được cất trong tủ kính hoặc kệ để tránh môi trường bụi bẩn xâm nhập và hạn chế bị côn trùng gặm nhấm.

Bảo tàng có đội ngũ cán bộ phụ trách bảo quản, hằng ngày theo dõi nhiệt độ, độ ẩm trong kho để điều chỉnh cho phù hợp. Bên cạnh đó thường xuyên kiểm tra theo dõi tình trạng hiện vật để kịp thời phát hiện những hiện vật đang có nguy cơ bị hư hỏng, nấm mốc xâm nhập, ô xy hóa. Từ đó đưa ra phương án xử lý, bảo quản kịp thời, hạn chế đến mức thấp nhất sự hư hại cho hiện vật.

Từ năm 2022 kho bảo quản đã được đầu tư mới các trang thiết bị như: Tủ đựng hiện vật, giá kệ, điều hòa nhiệt độ, máy hút ẩm, máy đo độ ẩm, tủ chống ẩm, quạt thông gió, máy hút bụi. Bảo tàng tỉnh Sơn La đã mời các chuyên gia hướng dẫn phương pháp bảo quản, sắp xếp hiện vật khoa học nhất.

Tất cả hiện vật đã được bảo quản phải đạt những tiêu chí: Hiện vật được làm vệ sinh sạch sẽ, kéo dài được tuổi thọ. Hiện vật sau khi bảo quản xong phải được lưu giữ trong môi trường ổn định, đảm bảo tiêu chuẩn khoa học. Với môi trường, nhiệt độ khí hậu nhiệt đới gió mùa như nước ta, công tác bảo quản hiện vật phải được tiến hành thường xuyên, nếu không hiện vật sẽ bị xuống cấp nhanh chóng, khó có thể khắc phục được.

Công tác bảo quản hiện vật tại Bảo tàng tỉnh Sơn La trong những năm gần đây đã được đầu tư quan tâm, nhưng do nguồn kinh phí cấp hàng năm cho công tác bảo quản có hạn, số lượng hiện vật nhiều nên việc tiến hành bảo quản chưa được đồng bộ cho tất cả các hiện vật mà phải lựa chọn, ưu tiên bảo quản trước những hiện vật đang trong tình trạng hư hỏng trầm trọng. Bên cạnh đó hệ thống kho bảo quản chật trội, trang thiết bị còn hạn chế.

Trong thời gian tới để công tác kiểm kê, bảo quản hiện vật ngày một được nâng cao về chất lượng cũng như việc áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật trong công tác bảo quản nhằm lưu giữ và kéo dài tuổi thọ cho hiện vật phục vụ tốt công tác nghiên cứu, trưng bày phát huy giá trị, Bảo tàng cần:

- Thực hiện chế độ bảo quản định kỳ ba năm một lần để kéo dài tuổi thọ cho hiện vật.

- Nên có phòng cách ly hiện vật với đủ các tiêu chuẩn về nhiệt độ và độ ẩm và cách biệt với các phân kho khác của Bảo tàng. Phòng cách ly được dành cho những hiện vật khi vừa sưu tầm về hoặc dùng để cách ly các hiện vật có các biểu hiện nhiễm côn trùng hoặc nấm mốc.

- Hệ thống kho cần được đầu tư hơn nữa về cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại để bảo quản hiện vật.

- Tạo điều kiện cho viên chức làm công tác bảo quản được tham gia các lớp tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ.

Hiện vật sau khi bảo quản được sắp xếp gọn gàng trên giá kệ

Công tác bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Sơn La trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định. Để đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của công tác bảo quản hiện vật, cán bộ làm công tác bảo quản còn phải tiếp tục nỗ lực phấn đấu, nâng cao trình độ chuyên môn, góp phần giữ gìn các di sản văn hóa, đồng thời khai thác và phát huy một cách tốt nhất giá trị của các tài liệu, hiện vật nhằm phục vụ tốt công tác giáo dục và phổ biến tri thức khoa học đến với công chúng.

Mai Thúy Loan - Phòng Nghiệp vụ BT - BT

 


Các tin khác:

Thống Báo

Liên Kết Website

Video - Sự Kiện

Không có video - Upload lại link

Thống Kê

Hôm nay : 1977
Hôm qua : 703
Tháng này : 421259
Tổng truy cập : 3341704
Đang trực tuyến : 9