Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La tổ chức điền dã, khảo sát, nghiên cứu nghi lễ cầu mùa dòng họ của người Dao tiền (lễ hội Púng Hiéng)

Ở Sơn La, người Dao Tiền vẫn còn giữ được nhiều nét văn hóa mang đậm bản sắc của dân tộc mình như nghi lễ Cầu mùa dòng họ (lễ hội Púng Hiéng). Lễ hội Púng Hiéng được coi là nghi lễ quan trọng của dòng họ, lễ hội lớn nhất của người Dao Tiền, đề cao vai trò của trưởng họ và gắn kết các thành viên trong dòng họ, cộng đồng. Tháng 3 năm 2025, Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La tổ chức điền dã, khảo sát, nghiên cứu Lễ hội Púng Hiéng tại 06 bản thuộc 05 xã của 03 huyện/thị xã Mộc Châu, Vân Hồ, Phù Yên, tỉnh Sơn La.

Qua khảo sát 6 bản của các huyện/thị xã Mộc Châu, Vân Hồ, Phù Yên chúng tôi có ấn tượng sâu sắc nhất là khi di chuyển đến bản Bó Hoi, xã Đoàn Kết (trước thuộc xã Quy Hướng), thị xã Mộc Châu. Trên đường di chuyển đoàn công tác gặp mưa lạnh, sương mù dày đặc dễ trơn trượt nên khiến cung đường di chuyển gặp nhiều khó khăn.

Con đường mây mù đến xã Đoàn Kết

Đến bản Bó Hoi đoàn công tác chúng tôi đã được gặp thầy cúng Bàn Văn Thưởng, 65 tuổi, ông chia sẻ về nghi lễ Púng Hiéng rất nhiệt tình, kỹ càng để chúng tôi có thể hiểu rõ về nghi lễ. Đoàn đã phỏng vấn bí thư, trưởng bản, trưởng họ, các thầy mo và người có uy tín trong bản có am hiểu về nghi lễ Púng Hiéng. Bà con rất vui vì nghi lễ của dân tộc mình đã được Đảng và Nhà nước quan tâm, họ chia sẻ rất cụ thể về nghi lễ và mong muốn nghi lễ của dân tộc mình được bảo tồn, gìn giữ cho con cháu muôn đời sau. Đoàn công tác còn sưu tầm được 1 cuốn sách cổ viết bằng chữ Dao cổ rất quý hiếm.

Đoàn công tác phỏng vấn thầy mo Bàn Văn Thưởng về nghi lễ Púng Hiéng

Trang phục tham gia nghi lễ của người đàn ông Dao Tiền

Theo kết quả khảo sát, Púng Hiéng là lễ hội lớn nhất của người Dao Tiền với rất nhiều nghi lễ được tổ chức liên tục trong 4-6 ngày với tuần tự: Lễ khai niên là do ông trưởng họ thực hiện mời tổ tiên, thần linh về dự lễ; Lễ cúng xuất binh để xua đuổi mọi tà ma, quỷ dữ, quét sạch mọi điều xấu xa ra khỏi nhà, tống tiễn một năm cũ với những điều rủi ro, không may mắn - tổ chức ngay trước phút giao thừa; Lễ cúng thu binh để đón năm mới may mắn, đón điều tốt đẹp, đón lúa gạo, mùa màng bội thu, đón sức khỏe và con cháu đến với mỗi gia đình người Dao Tiền - tổ chức ngay sáng sớm đầu tiên của năm mới; Lễ cúng thu niên kết thúc lễ hội. Các nghi lễ được tổ chức tại nhà trưởng họ bởi trưởng họ là người giữ gìn bàn thờ tổ tiên của cả họ, đóng vai trò là người cao tuổi nhất hàng (người Dao quan niệm trưởng họ là người cao tuổi nhất trong các hàng cha, chú, anh). Xen kẽ giữa các phần lễ thu binh và xuất binh là những màn múa chuông cộng đồng hết sức vui nhộn có sự tham gia của tất cả già trẻ, nam nữ, bà con vừa hát vừa đánh trống chiêng và đây là hình ảnh vô cùng đặc trưng của người Dao Tiền tỉnh Sơn La.

Lễ hội Púng Hiéng của người Dao Tiền ở Sơn La có ý nghĩa tâm linh sâu sắc và tính chất cộng đồng rõ nét. Bảo tàng và Thư viện tỉnh Sơn La thực hiện bảo tồn và phát huy giá trị của Lễ hội Púng Hiéng nhằm mục đích gìn giữ những nét đẹp trong văn hóa truyền thống và một nghi lễ dân gian độc đáo của người Dao Tiền, góp phần vào việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

Lù Ánh Nguyệt -Phòng Nghiệp vụ Bảo tồn - Bảo tàng